Δημήτρης Μαραμής: «Πάντα εκφράζω την αλήθεια μου με το έργο μου»
Γράφει η Μίνα Μαύρου
Φωτογραφίες: Αγγελική Παπαϊωάννου
Δημήτρη, επτά χρόνια μετά τους “Στοιχειωμένους”, συναντιόμαστε ξανά στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, γιατί στις 28 Μαρτίου μάς παρουσιάζεις την ΤΕΤΡΑΛΟΓΙΑ σου. Κάνε μας τις πρώτες συστάσεις...
Καταρχάς, είναι μια παραγωγή του Συλλόγου των Φίλων της Μουσικής. Χορηγός είναι το Ίδρυμα Λίλιαν Βουδούρη, πραγματοποιείται στη μνήμη του Άρη και της Λίλιαν Βουδούρη και συμμετέχει η Φιλαρμόνια Ορχήστρα Αθηνών.
Η ΤΕΤΡΑΛΟΓΙΑ είναι τέσσερα μουσικοθεατρικά έργα! Πίσω όμως από την ΤΕΤΡΑΛΟΓΙΑ ουσιαστικά κρύβεται "Εξαλογία", γιατί έχουμε τον "Ερωτόκριτο", τον "Καπετάν Μιχάλη" και τον "Ελευθέριο Βενιζέλο" που αποτελούν τα έργα της Κρήτης καθώς και τους "Στοιχειωμένους" που είναι τρία δημοτικά τραγούδια, δηλ. “Το γιοφύρι της Άρτας”, “Το τραγούδι του νεκρού αδελφού” και “Το στοιχειό της Χάρμαινας”.
Γιατί παρουσιάζεται η Τετραλογία τώρα, εν έτει 2026, στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών;
Ο βασικός λόγος είναι επειδή τα δύο από τα τέσσερα έργα, δηλαδή ο “Καπετάν Μιχάλης” και ο “Ελευθέριος Βενιζέλος” δεν έχουν παρουσιαστεί ποτέ στην Αθήνα. Το πρώτο παρουσιάστηκε το 2021 για τον εορτασμό των 200 ετών από την ελληνική επανάσταση από την Περιφέρεια της Κρήτης, η οποία και το έκανε περιοδεία σε ολόκληρη την Κρήτη, με αποτέλεσμα να το παρακολουθήσουν 5.000 άνθρωποι.
Το δεύτερο, ο “Ελευθέριος Βενιζέλος”, ήταν μια ανάθεση του Πολιτιστικού Συνεδριακού Κέντρου Ηρακλείου, το οποίο και είχε παραγγείλει ο καλλιτεχνικός διευθυντής του, Μύρωνας Μιχαηλίδης...
Να αναφέρω στο σημείο αυτό ότι ο “Ελευθέριος Βενιζέλος” ήταν η πρώτη μου αμιγώς κανονική όπερα και ίσως και η πρώτη ιστορική πολιτική όπερα που γράφθηκε στη χώρα.
Αυτά τα δύο έργα λοιπόν συγκυριακά, αλλά και για λόγους που μπορεί να μην γνωρίζουμε εμείς, δεν κατάφεραν να έρθουν σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη.
Σου έχω εξομολογηθεί ότι το 2019, μετά το τέλος της παράστασης των ''Στοιχειωμένων”, πλησίασα τη σκηνή από τα παρασκήνια. Ακόμα έχω νωπές τις μυρωδιές της φυλωσιάς και του υγρού χώματος. Στην τωρινή παράσταση δεν θα υπάρχει αυτή η σκηνογραφία, γιατί κάτι τέτοιο θα ήταν προφανώς φαραωνικό. Πώς θα γίνει η χωροθέτηση επί σκηνής με τόσους συντελεστές; Μπορούμε να έχουμε κάποιο δημιουργικό στιγμιότυπο;
Καταρχάς αυτό που μύρισες και αυτό που ένιωσες έχει να κάνει με την αυθεντικότητα. Αυτό το έργο ήταν μια σπουδή στην αυθεντικότητα, γιατί στηρίχτηκε και βασίστηκε στην προφορική μας παράδοση.
Το να ταξιδεύει ένα λογοτεχνικό αριστούργημα από στόμα σε στόμα και να μην γράφεται, κάτι σημαίνει! Αυτό ακριβώς είναι ένα τεράστιο φίλτρο, για να μας φέρει μπροστά μας, μετά από αιώνες, ένα έργο τόσο γνήσιο και τόσο δυνατό! Ας μη γελιόμαστε... ο λαός δεν μιλάει με φιοριτούρες, αλλά με τσεκουράτη και αληθινή γλώσσα.
Τώρα... 28 Μαρτίου δεν θα βγουν όλα τα σύνολα μαζί. Άλλα σύνολα θα εμφανιστούν στο πρώτο μέρος και άλλα στο δεύτερο.
Θα είναι δύο τα μέρη της παράστασης, λοιπόν...
Ναι! Το πρώτο μέρος θα είναι η "Τριλογία των Στοιχειωμένων" και το δεύτερο η "Τριλογία της Κρήτης". Στο πρώτο μέρος θα απολαύσετε τις χορωδίες της Ρούμελης, δηλαδή χορωδίες από τη Φωκίδα και τη Βοιωτία και συγκεκριμένοι τραγουδιστές, οι οποίοι θα ερμηνεύσουν το "Στοιχειό της Χάρμαινας", "Το γιοφύρι της Άρτας", "Το τραγούδι του νεκρού αδελφού". Θα ακολουθηθεί σκηνοθετική γραμμή, ενώ δεν θα υπάρχουν σκηνικά και κοστούμια.
Θα έχουμε φωτιστικό και ηχητικό σχεδιασμό, ενώ χωροταξικά θα υπάρχει κινησιολόγος, η οποία μαζί με εμένα, θα καθοδηγήσει όλη τη δράση επί σκηνής. Συνεπώς, θα είναι μία μίξη συναυλιακής- ημισκηνοθετημένης μορφής, η οποία λαμβάνει χώρα και στην Ευρώπη πια!
Από εδώ και πέρα αυτό το μοτίβο θα το συναντάμε όλο και περισσότερο στην Ελλάδα, κυρίως για λόγους τεχνικούς και πρακτικούς, διότι δεν είναι δυνατόν να ξοδεύονται άπειρα χρήματα για τεράστια σκηνικά και κοστούμια, μιας και ο μινιμαλισμός έχει μπει για τα καλά στη ζωή μας. Επί της ουσίας, μιλάμε για μία ημισκηνοθετημένη - κονσερτάντε μορφή, μία μίξη δηλαδή της σκηνοθεσίας και της συναυλίας, η οποία βοηθάει, αφενός να παρουσιαστεί το εκάστοτε πονημα και αφετέρου να αναδειχθεί - με τον καλύτερο τρόπο- η μουσική του έργου! Γιατί, κακά τα ψέματα, κάποιες φορές και οι σκηνοθεσίες υπερισχύουν του περιεχομένου.
Εσύ θα είσαι επί σκηνής ή από κάτω, μαζί με την ορχήστρα, όπως και την προηγούμενη φορά;
Επί σκηνής αυτή τη φορά! Όλα είναι σχεδιασμένα από το πρώτο δευτερόλεπτο της εισόδου του πρώτου μουσικού και χορωδού μέχρι την έξοδο!
Να μιλήσουμε, λοιπόν, τώρα για τους συντελεστές και των δύο μερών της παράστασης;
Στο πρώτο μέρος συμμετέχει το δικό μου ensemble που είναι: Στην τρομπέτα ο Διονύσης Αγαλιανός, στο τρομπόνι ο Γιάννης Καϊκης, στο κλαρινέτο η Μίνα Τσάμου, στα κρουστά ο Βασίλης Παναγιωτόπουλος, στο κοντραμπάσο η Χρυσάνθη Παγγέλα και εγώ στο πιάνο.
Μαζί μας θα έχουμε τις χορωδίες Θάμυρις, Ορφέας, το Καλλιτεχνικό Εργαστήρι από την Ιτέα, το Φωνητικό Σύνολο "Ηχώ" από την Άμφισσα και τη Δημοτική Χορωδία της Θήβας. Τη διεύθυνση των χορωδιών θα έχει ο Αλέξανδρος Κομνάς και τη γενική διεύθυνση εγώ, μέσα από το πιάνο μου!
Ως τραγουδιστές έχουμε μια μίξη φωνών... από λαϊκές, έντεχνες ως οπερατικές.
Μιλώ για τον Νίκο Παπουτσή, τη Βιολέττα Γαλανού που είναι στο "Στοιχειό της Χάρμαινας", τον Νίκο Ζιάζιαρη, τον Σταμάτη Πακάκη και την Ελένη Δημοπούλου, που θα δούμε στο "Γιοφύρι της Άρτας" καθώς και την Αργυρώ Καπαρού, ως μάνα, στον "Νεκρό αδελφό" μαζί με τον Σταύρο Σαλαμπασόπουλο.
Στο δεύτερο μέρος που θα παρουσιάσουμε τον "Ελευθέριο Βενιζέλο", τον "Καπετάν Μιχάλη" και τον "Ερωτόκριτο", με αυτή τη σειρά. Θα μπουν η Φιλαρμόνια Ορχήστρα, πλήρης πλέον, μαζί με τον μαέστρο Νίκο Μαλιάρα, ενώ από χορωδίες θα απολαύσουμε την χορωδία Μusicα των Φίλων της Μουσικής που είναι ενηλίκων, σε διδασκαλία Δημήτρη Μπουζάνη και τη Νεανική Χορωδία της Λεοντίου Σχολής Νέας Σμύρνης, σε διδασκαλία Κατερίνας Βασιλικού.
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος ερμηνεύεται από τον Άγγελο Χονδρογιάννη και την Μαρία Κόκκα, ενώ αμέσως μετά θα προχωρήσουμε στον "Καπετάν Μιχάλη", όπου εκεί ερμηνεύει η Αγγελική Τουμπανάκη. Στον "Ερωτόκριτο" εμφανίζεται για πρώτη φορά ο Σταύρος Σιόλας, ως Ερωτόκριτος, η Δήμητρα Σελεμίδου ως Αρετούσα, η Μέλλα Γεροφώτη, η συνεργάτις μου από τη Θεσσαλονίκη ως Παραμάνα και ο Νίκος Κύρτσος ως Βασιλιάς - Ρήγας.
Στα έργα αυτά έχουμε Δημοτική Ποίηση, ποιητικό λόγο Κορνάρου, λιμπρέτο Καζαντζάκη, ποίηση Τριβιζά... Πώς αγγίζει ένας συνθέτης μια τέτοιου είδους γλώσσα κάθε φορά;
Σκέπτομαι πάντα το εξής: Μπορεί να έχουν γραφτεί παγκοσμίως πολύ σπουδαιότερες όπερες και μιούζικαλ από τα δικά μου, όμως ελάχιστες όπερες διαθέτουν τόσο υψηλό επίπεδο ποίησης. Ας μη γελιόμαστε, ακόμα και τα αριστουργήματα του Βέρντι και του Βάγκνερ, δεν έχουν τόσο υψηλό επίπεδο ποίησης σαν τον Βιτσέντζο Κορνάρο!
Οφείλουμε να εστιάσουμε σε αυτό! Καμία άλλη ελληνική όπερα δεν έχει τέτοιο λιμπρέτο, επειδή ακριβώς ελάχιστοι έχουν τολμήσει να έχουν τόσο υψηλό επίπεδο ποίησης...
Γιατί όμως συμβαίνει αυτό;
Γιατί τους ενδιέφερε πιο πολύ το "μπελκάντο". Ήθελαν περισσότερο να τραγουδήσει η φωνή πάνω στις ιταλικές λέξεις, χωρίς να δίνουν ιδιαίτερη βάση στην ποιητικότητα του κειμένου. Οφείλω όμως να βάλω έναν αντίποδα σε αυτό, τον Σόντχαϊμ, ο οποίος, ο ίδιος, έγραφε τους στίχους, τα λιμπρέτα και τη μουσική! Είναι ίσως ο μοναδικός που κατάφερε να φέρει τόσο υψηλού επιπέδου στίχους με μουσική στη φόρμα του μιούζικαλ.
Εσύ πώς δουλεύεις;
Εγώ σκύβω μέσα στη γλώσσα, επιδιώκω να ακούσω τη μουσική της, όχι να βγάλω μόνο το νόημα, αλλά και τους ήχους που δημιουργούν τα σύμφωνα και τα φωνήεντα κάθε φορά...
Όμως πάντα υπάρχει ένας μικρός δισταγμός, ένας φόβος, μην τυχόν η μουσική πάει να “καπελώσει” τη γλώσσα.
Συνεπώς, έχεις πάντα μέσα σου ενεργοποιημένη την αίσθηση του μέτρου.
Προφανώς, διότι, αν συμβεί το “καπέλωμα”, το έργο αυτομάτως είναι αποτυχημένο.
Ο λόγος των έργων σου αφορά το σήμερα;
Ο λόγος αυτός είναι άφθαρτος, γι' αυτό και είναι κλασσικός. Είναι απλά τα πράγματα. Θεωρώ ξεκάθαρα ότι πηγή όλων είναι η αρχαία αττική τραγωδία. Η φόρμα της αρχαίας αττικής τραγωδίας, που ξεπήδησε μέσα από την θρησκευτική τελετουργία, έδωσε τη φόρμα για την όπερα, για τη σονάτα, μέσα από τις εναλλαγές των επεισοδίων και των χορικών και κάπως έτσι φτάσαμε και στις μαντινάδες.
Αυτά λοιπόν που είναι κλασσικά, είναι άφθαρτα και είναι πιο απαραίτητα σήμερα, διότι τώρα πια απειλούμαστε από την τεχνητή νοημοσύνη, από την έλλειψη αισθήματος. Άρα δεν έχει επικαιρότητα να μιλήσεις για την ανθρωποθυσία στο "Γιοφύρι της Άρτας"; Για τον όρκο του Κωνσταντή στο "Νεκρό Αδελφό"; Για τον "Καπετάν Μιχάλη";
Μια πάγια τακτική σου είναι η πρώτη παρουσίαση των έργων σου στην Επαρχία. Ο κόσμος της πόλης σε σχέση με τον κόσμο της Περιφέρειας υποδέχεται διαφορετικά το έργο;
Από τον κόσμο δεν έχω παράπονο, απ' όπου και αν παρουσιάστηκαν τα έργα... βέβαια στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη είναι πιο μυημένος ο κόσμος, πιο υποψιασμένος σε αυτά που κάνω εγώ. Στην επαρχία το κοινό είναι πιο αμύητο, αλλά εκεί ακριβώς δοκιμάζεται η τέχνη μου...
Ναι... προφανώς, γιατί η τέχνη σου το αφορά άμεσα...
Βέβαια... συγκινούνται, εκτιμούν... συν του ότι σήμερα πια... φέρνω, μέσω των Χορωδιών, την τοπική κοινωνία της Θήβας και της Φωκίδας στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
Αυτοί οι άνθρωποι δεν είναι καλλιτέχνες και θα σταθούν επάξια απέναντι σε επαγγελματίες ερμηνευτές... αυτό είναι μεγάλη πρόκληση και υπέρβαση ταυτόχρονα! Από την άλλη όμως, αυτό είναι Πολιτισμός και εξωστρέφεια, δηλ. πας στο χωριό και τους βάζεις να παίξουν και να ενωθούν μέσα στο έργο!
Αν υποθετικά μιλώντας, σου γίνει πρόταση να γράψεις μία ξένη λαϊκή όπερα ή ένα μιούζικαλ, τι θα κρατήσεις από τα ελληνικά έργα σου και τι θα απεμπολήσεις;
Καταρχάς, αν μου ζητηθεί, θα δεχτώ... εξαρτάται από το θέμα... θα ήθελα να με εμπνέει το έργο και να μου πει κάτι, για να ασχοληθώ με αυτό, δεν είναι απαραίτητο να κρατήσω τον ελληνικό λόγο, αλλά σίγουρα θα κρατήσω την ελληνική μου ταυτότητα και το προσωπικό μου μουσικό ιδίωμα.
Ένα άλλο στοιχείο που μου κάνει εντύπωση στο κοινό που παρακολουθεί τα έργα σου είναι το μεγάλο ηλικιακό φάσμα που συγκεντρώνεις... Νέοι, μεσήλικες, γηραιοί... άπαντες παρόντες και... χειροκροτώντες...
Είναι τελείως μεικτό το κοινό μου. Ίσως γιατί αυτό που κάνω δεν είναι ελιτίστικο, αντιθέτως είναι κάτι που επικοινωνεί με τους πάντες... Πάντα εκφράζω την αλήθεια μου και, ας μην ξεχνάμε, όλα τα μέχρι στιγμής ανεβάσματα δεν ήταν κλασσικά, ήταν από σκηνοθέτες και σκηνοθεσίες που περιείχαν το σύγχρονο και το προχωρημένο. Επανέρχομαι όμως σε αυτό που είπα και νωρίτερα.. όταν η γλώσσα είναι άφθαρτη, θα μιλήσει σε όλους. Εμένα με τα έργα μου μού αρέσει να πιάνω τις ρίζες των πραγμάτων!
Τι να ευχηθώ;;
Να υλοποιήσω τα επόμενα πρότζεκτ που έχω κατά νου...
Τα οποία είναι; (Ας βγάλουμε και κάποια είδηση, τέλος πάντων)...
Για πρώτη φορά πλέον ασχολούμαι με την Ελληνική Μυθολογία, οπότε ετοιμάζω ένα έργο πάνω στους θηβαϊκούς και ένα άλλο πάνω στους μινωικούς μύθους.
Με το καλό, λοιπόν! Εύχομαι να ξανασυνταντηθούμε στο Μέγαρο, λίγο πριν μας τα συστήσεις, αλλά να μην χρειαστεί να περάσουν εφτά ολόκληρα χρόνια!
Έχεις δίκιο...μακάρι!
ΟΛΕΣ ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ
Σχολιάστε