Μιχάλης Χατζηαναστασίου: «Η σχέση μου με την Κωμωδία αποκαταστάθηκε σαν έρωτας με τη δεύτερη ματιά»

11/3
Σχολιάστε

Γράφει η Μίνα Μαύρου

«Οι ταμπέλες μπορεί να είναι χρήσιμες, για να περιγράψουν εκ των υστέρων ένα έργο ή μια πορεία, αλλά σπάνια μπορούν να περιγράψουν την ίδια τη δημιουργική πράξη. Η τέχνη, στην ουσία της, είναι πάντα λίγο πιο πλατιά από τις λέξεις που προσπαθούν να την περιορίσουν», μας δηλώνει ο συνθέτης Μιχάλης Χατζηαναστασίου, ο οποίος αυτή τη χρονιά άφησε για λίγο το Κλασσικό Δράμα, την Όπερα και τη Συμφωνική Μουσική και ανέβηκε επί σκηνής στο θέατρο του Ψυρρή, για να υποδυθεί τον μουσικό εαυτό του στην κωμωδία του Βαγγέλη Λάσκαρη, "Ας περιμένουν οι γυναίκες", ένα έργο βασισμένο στην αξέχαστη ταινία του Σταύρου Τσιώλη.

Κύριε Χατζηαναστασίου, διαβάζοντας το βιογραφικό σας, ειλικρινά δεν ξέρω πού να πρωτοσταθώ... Βραβεία σε πανελλήνιους και παγκόσμιους διαγωνισμούς κιθάρας, σύνθεση για θέατρο, κινηματογράφο και τηλεόραση, καλλιτεχνικός διευθυντής διαφόρων Φεστιβάλ κιθάρας και δισκογραφικών εταιρειών αλλά και τόσα άλλα... Τελικά αποδεικνύετε ότι η τέχνη δεν έχει ταμπέλες;

Οι ταμπέλες είναι χρήσιμες κυρίως στους τεχνοκράτες και στην αγορά· βοηθούν να ταξινομούνται τα προϊόντα και να γίνονται πιο εύπεπτα στο κοινό. Η τέχνη, όμως, δεν λειτουργεί με τους ίδιους μηχανισμούς. Δεν είναι προϊόν με γραμμικό προορισμό, αλλά μια ζωντανή διαδικασία έκφρασης που κινείται στον χώρο του συναισθήματος, της εμπειρίας και της προσωπικής αναζήτησης.

Ο καλλιτέχνης, όταν δημιουργεί, δεν σκέφτεται σε όρους κατηγοριών, αλλά σε όρους εσωτερικής ανάγκης. Η τέχνη είναι, κατά κάποιον τρόπο, η εξωστρέφεια μιας βαθύτερης εσωτερικότητας. Είναι ο τρόπος, με τον οποίο ο άνθρωπος επιχειρεί να μεταφράσει τον εσωτερικό του κόσμο σε κάτι που μπορεί να επικοινωνηθεί με τους άλλους.

Έτσι, οι ταμπέλες μπορεί να είναι χρήσιμες, για να περιγράψουν εκ των υστέρων ένα έργο ή μια πορεία, αλλά σπάνια μπορούν να περιγράψουν την ίδια τη δημιουργική πράξη. Η τέχνη, στην ουσία της, είναι πάντα λίγο πιο πλατιά από τις λέξεις που προσπαθούν να την περιορίσουν.

Η μουσική που υπηρετείτε εδώ και χρόνια είναι ευδιάκριτο είδος; Αν κάποιος έρθει και σας πει ότι είστε δημιουργός με κλασσικές καταβολές, τι του απαντάτε;

Το γεγονός ότι ένα μουσικό ιδίωμα δεν είναι πάντοτε εύπεπτο ή άμεσα αναγνωρίσιμο από το ευρύ κοινό, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι είναι και δυσδιάκριτο. Συχνά απλώς απαιτεί λίγο περισσότερο χρόνο, προσοχή και διάθεση ακρόασης.

Σαφώς και έχω κλασσικές καταβολές, κυρίως σε επίπεδο παιδείας και μουσικής διαμόρφωσης. Η κλασσική εκπαίδευση δεν είναι απλώς ένα ύφος· είναι ένας τρόπος σκέψης. Είναι ένα σύστημα εργαλείων που σου επιτρέπει να επεξεργάζεσαι τη μουσική πληροφορία με μεγαλύτερη ακρίβεια και συνείδηση. Μέσα από αυτή την παιδεία μπορείς να προσεγγίσεις διαφορετικά ιδιώματα, να τα κατανοήσεις βαθύτερα και να τα μεταπλάσεις δημιουργικά.

Σε έναν χώρο, όπως η μουσική δημιουργία, το ταλέντο – όταν και αν υπάρχει – αποτελεί μόνο την αφετηρία. Δεν αρκεί, για να σε πάει πιο μακριά από τα όρια της αντίληψής σου. Εκεί ακριβώς έρχεται να λειτουργήσει η γνώση, η καλλιέργεια και η συνεχής πνευματική αναζήτηση. Για έναν άνθρωπο που κινείται στον χώρο των γραμμάτων και των τεχνών, αυτά τα στοιχεία δεν είναι πολυτέλεια· είναι απαραίτητα εφόδια, για να εξελιχθεί, αλλά και για να μπορέσει να δώσει ουσιαστικό περιεχόμενο σε όσα δημιουργεί.

Φέτος σας συναντάμε και επί σκηνής στο θεατρικό έργο “Ας περιμένουν οι γυναίκες”, μία κωμωδία, σε διασκευή και σκηνοθεσία του Βαγγέλη Λάσκαρη, που βασίζεται στο θρυλικό έργο του Σταύρου Τσιώλη... που νομίζω όλοι -με κάποιο τρόπο- θυμόμαστε... Έχετε γράψει τη μουσική της παράστασης, αλλά και συμμετέχετε, παίζοντας μουσική επί σκηνής... Πείτε μας το ιστορικό αυτής της συνεργασίας και τη δική σας οπτική για την ύπαρξη αυτής της παράστασης.

Το έργο αυτό μου ήρθε σαν πρόταση, από τον παραγωγό της Kolossaion Productions, Γιάννη Ζαφειρίου και τον σκηνοθέτη Βαγγέλη Λάσκαρη, την στιγμή που αναζητούσα μία εναλλακτική πρόκληση σε επίπεδο δημιουργικής ανανέωσης, μετά τον Ιππόλυτο του Ευριπίδη και την Φαίδρα.

Μιλάω για πρόκληση, που κατέληξε τελικώς σε προσωπικό στοίχημα, διότι εγώ δεν ήμουν ποτέ φίλος της κωμωδίας.

Ίσως γιατί η επιλεκτική ενασχόλησή μου με το Κλασσικό Δράμα, την Όπερα και την Συμφωνική Μουσική, δεν μου άφηνε περιθώρια πειραματισμών με αλλά θεατρικά είδη.

Λόγω του ότι έλκομαι περισσότερο από την θλίψη και την τραγικότητα ως δημιουργός – καλλιτέχνης, η κωμωδία για 'μένα, αποτελούσε πάντα ένα επικίνδυνο … πεδίο βολής και τούτο γιατί θεωρώ πως, ενώ η Τραγωδία ως θεατρική φόρμα γραφής, αποτελεί μία καθ' ομοίωση αντιγραφή της ζωής και της ανθρώπινης πραγματικότητας, η Κωμωδία πρέπει να … επινοηθεί και τούτο την καθιστά τρομακτικά δύσβατη στην προσέγγισή της.

Στην προκειμένη περίπτωση ο Τσιώλης, με το «Ας περιμένουν οι γυναίκες», έσκασε σαν βότσαλο στα ατάραχα νερά της λίμνης μου.

Οι ήρωες του έργου είναι τόσο αντιπροσωπευτικοί της εποχής τους, που μπορεί να καταλήγουν έως και γραφικοί στα μάτια της νέας γενιάς, διότι είναι έξω από κάθε γνωστή σε αυτούς κοινωνική νόρμα, αλλά και απόλυτα γνώριμοι στους φανατικούς οπαδούς του Τσιώλη.

Εν κατακλείδι,

Η πρόκληση απαντήθηκε.

Το στοίχημα θεωρώ πως κερδήθηκε και η σχέση μου με την Κωμωδία αποκαταστάθηκε σαν "έρωτας" με την ... 2η ματιά.

Πόσο απελευθερωτικό είναι για έναν συνθέτη να παίζει ως μέλος θιάσου τη μουσική του επί σκηνής;

Το θέατρο με απενεχοποιεί από κάθε είδους στεγανά και άκαρπες στερεοτυπικές προκαταλήψεις, που πιθανόν φέρω και εγώ ως άνθρωπος και ως καλλιτέχνης. Υπάρχουν κόκκινες γραμμές μου, που δεν είμαι διατεθειμένος να καταπατώ ως μαέστρος και σολίστ και όμως αποκτούν … ανταύγειες, όταν αυτές οι επιλεκτικές αναστολές μου μπαίνουν σε έναν θεατρικό καμβά. Μάλλον με γοητεύει ιδιαίτερα αυτή η επικίνδυνη σχιζοφρενική διαδρομή, που σε οδηγεί στο φως μέσα από τα σκοτάδια σου, τα οποία πρέπει να παλέψεις, για να βγεις.

Η κωμωδία “Ας περιμένουν οι γυναίκες”, ομολογουμένως, είναι ένα έργο που έχει αγαπηθεί πάρα πολύ, για τις ατάκες, τον σουρεάλ χαρακτήρα του και γενικότερα την αποστομωτική απεικόνιση μίας εποχής που, εν μέρει, επιβιώνει μέχρι σήμερα... Σκεφτήκατε, αναλαμβάνοντας τη μουσική επιμέλεια της παράστασης, ότι ένα τέτοιο γεγονός μπορεί και να επισκίαζε τη μουσική σας σύνθεση;

Στο θέατρο ως συνθέτης λειτουργώ ως "οπτικός δραματουργός", μετατρέποντας το κείμενο σε μια αυτόνομη σκηνική μορφή, αποφεύγοντας τον απλό εικονογραφικό πλεονασμό.

Συμμετέχω στη διάταξη των στοιχείων της σκηνής, όπως ηθοποιοί, αντικείμενα και κενός χώρος, δημιουργώντας εικόνες που φέρουν νόημα και συμβολισμούς.

Συνεργάζομαι με άλλους συντελεστές (σκηνοθέτες, σκηνογράφους, ενδυματολόγους, φωτιστές), για να διασφαλίσω ότι όλα τα οπτικά στοιχεία (φωτισμός, κοστούμια, σκηνικά) συνάδουν με το κείμενο και ενισχύουν το συναίσθημα και το μήνυμα της παράστασης.

Μέσω της οπτικοποίησης, βοηθώ στην ανάδειξη του δραματικού χαρακτήρα, των θεμάτων και των υποκειμενικών εννοιών του κειμένου, προσφέροντας μια πολυεπίπεδη εμπειρία στον θεατή.

Στο σύγχρονο θέατρο, όπου το κείμενο είναι συχνά πολυτροπικό (περιλαμβάνει βίντεο, οπτικά κ.ά.), ο ρόλος αυτός είναι κρίσιμος για τη σύνθεση όλων αυτών των διαφορετικών στοιχείων σε ένα συνεκτικό οπτικό αποτέλεσμα.

Συνοπτικά θα έλεγα, πως γεφυρώνω το χάσμα μεταξύ του γραπτού λόγου και της οπτικής, ζωντανής δράσης, καθιστώντας το κείμενο πιο προσιτό, ενδιαφέρον και συναισθηματικά φορτισμένο για το κοινό.

Καθώς καταλαβαίνεις, δεν έχω καθόλου χρόνο, για να τον αναλώσω σε ανούσιες, φτωχές και ματαιόδοξες σκέψεις του στιλ … ποιος επισκιάζει ποιον.

Οι μέχρι τώρα κριτικές που έχω διαβάσει κάνουν λόγο για την ευρηματική μουσική σας. Πώς το εισπράττετε;

Μόνο χαρά και ικανοποίηση μπορώ να νιώθω για όλα όσα διαβάζω στον Τύπο σε επίπεδο κριτικών και δημοσιευμάτων και τούτο, γιατί τα μουσικά ρίσκα που τόλμησα να πάρω, «ντύνοντας» την παράσταση κατά την περίοδο των προβών μας, επιβραβεύτηκαν τελικώς και δεν έπεσαν στο κενό.

Αναλαμβάνοντας τη σύνθεση της μουσικής της συγκεκριμένης παράστασης, έπρεπε να αισθανθείτε το βιωματικό φορτίο του λόγου του έργου; Εν τέλει... με ποιο τρόπο δουλέψατε;

Η … ανορθοδοξία της ταινίας ήρθε και παντρεύτηκε ακριβώς με το γεγονός του ότι εγώ δεν λειτουργώ με υπολογιστικές μουσικές πλατφόρμες και κλισέ μοτίβα αποκωδικοποίησης. Το μουσικοσυνθετικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο κινήθηκα για να συγγράψω, προέκυψε αβίαστα και σε απόλυτη συνέργεια με το κείμενο.

Το γραπτό κείμενο – βλέπεις για 'μένα – κρύβει πάντα μέσα του την ενσυναίσθηση του δημιουργού του, που εγώ καλούμαι να αποκωδικοποιήσω σε νότες.

Η μουσική του έργου (εξαιρουμένων των γνωστών τραγουδιών που συμβάλλουν στη ροή της πλοκής από το πρωτότυπο της ταινίας) αποτελεί ένα κράμα έμπνευσης, που ξεκινά από το βαρύ λαϊκό τραγούδι της δεκαετίας του '90- γνωστό και ως σκυλάδικο- και εκτείνεται σε επιρροές Μινιμαλισμού έως και “άκρατου” Ιμπρεσιονισμού. Ξέρω πως φαντάζει οξύμωρο αυτό που λέω, αλλά κατά ένα περίεργο τρόπο, όλα αυτά τα μουσικά είδη έρχονται και παντρεύονται τόσο αρμονικά με τις πολύπτυχες εξάρσεις των χαρακτήρων των ηρώων του έργου, που λειαίνουν άψογα την όποια διαφορετικότητα των συγκεκριμένων μουσικών ρευμάτων μεταξύ τους.

Τι έχει προγραμματίσει για τη συνέχεια ο Μιχάλης Χατζηαναστασίου;

Εκτός από την καλοκαιρινή περιοδεία του έργου μας, ετοιμάζω το χειμερινό συναυλιακό ρεπερτόριο της Συμφωνικής Ορχήστρας Jazz, της οποίας και εχω την τιμή να βρίσκομαι στο τιμόνι της, ως Καλλιτεχνικός διευθυντής, τα τελευταία 14 χρόνια.

Παράλληλα, μόλις τελείωσα την μουσική συγγραφή ενός πρωτότυπου Χοροδράμματος, που είναι προγραμματισμένο να ανέβει από Οκτώβριο σε γνωστό αθηναϊκό θέατρο και τέλος, ετοιμάζομαι πυρετωδώς για την ολοκλήρωση και κυκλοφορία άλλων δύο μουσικών μου άλμπουμ, που θα κυκλοφορήσουν σε παγκόσμια πρώτη από την Melon Music Record Company.

Με το καλό όλα, λοιπόν! Τι να σας ευχηθώ για το μέλλον;

Ό, τι εύχομαι κι εγώ σε όλο τον κόσμο. Peace n' Love n' Rock n' Roll!