Αφιερώματα

Για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι

Oδυσσέας Ελύτης - Τα ποιήματα που τραγουδήσαμε

Γράφει ο Κώστας Προβατάς

«Οι λέξεις που ξεκινούσαν από «ελ» μου ασκούσαν πάντα μια μαγεία. Ελλάδα, ελευθερία, ελπίδα και μια Ελένη που ερωτεύτηκα».

(εξηγώντας, σε συνέντευξη μετά το Νόμπελ, πώς διάλεξε το ψευδώνυμο «Ελύτης»).

Φιλολογικό λοιπόν ψευδώνυμο του Οδυσσέα Αλεπουδέλη. Γεννήθηκε στο Ηράκλειο με καταγωγή από τη Μυτιλήνη στις 2 Νοεμβρίου 1911. Διακρίθηκε το 1960 με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης και το 1979 με το Βραβείο Νόμπελ Λογοτεχνίας, όντας ο δεύτερος Έλληνας και τελευταίος μέχρι σήμερα που έχει αποσπάσει τη διάκριση αυτή, μετά τον Γιώργο Σεφέρη το 1963. Και με την ευκαιρία της επετείου της γέννησής του, συμπληρώνοντας 110 χρόνια, θυμόμαστε ποιήματά του που μελοποιήθηκαν και αγαπήθηκαν πολύ.

9 Φεβρουαρίου 1959: Ο Μάνος Χατζιδάκις παρουσιάζει τα τραγούδια που έγραψε για την παράσταση του Θεάτρου Τέχνης "Ο κύκλος με την κιμωλία" του Μπέρτολτ Μπρεχτ, σε απόδοση Οδυσσέα Ελύτη. Ερμηνεύει ο Γιώργος Μούτσιος και παίζει πιάνο ο συνθέτης. Αργότερα την ίδια χρονιά κυκλοφορεί δίσκος 45 στροφών με 4 από αυτά.

1964: "Το Άξιον Εστί" , το σπουδαίο έργο του Οδυσσέα Ελύτη (που εκδόθηκε το 1959) μελοποιημένο από τον Μίκη Θεοδωράκη. Τραγουδούν ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, ο Θεόδωρος Δημήτριεφ και η Μικτή Χορωδία Θάλειας Βυζαντίου. Απαγγέλλει ο Μάνος Κατράκης. Το εξώφυλλο του δίσκου από τον Γιάννη Τσαρούχη.

Η πρώτη παρουσίαση του "Άξιον Εστί" του Μίκη Θεοδωράκη σε ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη έγινε στις 20 Οκτωβρίου 1964, στο θέατρο REX (Κοτοπούλη). Πρόκειται ασφαλώς για ένα από τα σπουδαιότερα και γνωστότερα έργα της Ελληνικής μουσικής. Αναντίρρητα το "Άξιον Εστί" έχει εδραιωθεί πλήρως στη συνείδηση, στο μυαλό και στην καρδιά του κόσμου και συνεπώς στην ιστορία της μουσικής μας.

1966: "Μικρές Κυκλάδες / Λιποτάκτες" , ποιήματα του Οδυσσέα Ελύτη (και του Γιάννη Θεοδωράκη), μελοποιημένα από τον Μίκη Θεοδωράκη. Ερμηνεύει ο συνθέτης και η Ντόρα Γιαννακοπούλου, η μετέπειτα συγγραφέας σπουδαίων έργων, όπως της "πρόβας νυφικού" και ο του "Μεγάλου Θυμού". Μπουζούκι παίζει το σπουδαίο δίδυμο Κώστας Παπαδόπουλος & Λάκης Καρνέζης.

1969: "Ήλιος ο Πρώτος", η ποίηση του Ελύτη (που πρωτοεκδόθηκε το 1943), μελοποιημένη από τον Γιάννη Μαρκόπουλο. Ερμηνεύουν οι Μαρία Δημητριάδη, Σταύρος Πασπαράκης και η χορωδία Αινιάν. Αφηγητής ο Γιάννης Φέρτης.

1972: "Το Θαλασσινό Τριφύλλι", ο Μιχάλης Βιολάρης και η Ρένα Κουμιώτη σε ποιήματα του Ελύτη μελοποιημένα από τον Λίνο Κόκοτο. Τα λόγια του Ελύτη προς τον (νεαρό τότε) Λίνο Κόκοτο, μόλις άκουσε μελοποιημένο "Το θαλασσινό τριφύλλι", ήταν:

«Μπράβο, παιδί μου, έβγαλες ένα Αιγαίο και μία Ελλάδα, όπως τα φανταζόμουν!»

1979: "Η Ποδηλάτισσα", ποιήματα του Οδυσσέα Ελύτη μελοποιημένα από τον Μιχάλη Τρανουδάκη, με την Αφροδίτη Μάνου (πρώτος προσωπικός δίσκος της).

1982: "Ο Ήλιος ο Ηλιάτορας", μουσική του Δημήτρη Λάγιου, ποίηση του Οδυσσέα Ελύτη. Τραγουδούν ο Γιώργος Νταλάρας, η Ελένη Βιτάλη, ο Νίκος Δημητράτος και η Χορωδία Λαμίας.

1984: "Προσανατολισμοί", μουσική Ηλία Ανδριόπουλου, ποίηση Οδυσσέα Ελύτη (που πρωτοεκδόθηκε το 1939). Τραγουδά η Άλκηστις Πρωτοψάλτη. Απαγγέλλει η Ρηνιώ Παπανικόλα.

1984: "Μαρία Νεφέλη", η Αγγελική Ιονάτου μελοποιεί και τραγουδά Οδυσσέα Ελύτη. Μαζί της ο Σπύρος Σακκάς.

Λέει η συνθέτις και ερμηνεύτρια σε συνέντευξή της:

..."«Έχω άλλα σχέδια για τη "Μαρία Νεφέλη" και δεν σας επιτρέπω να το μελοποιήσετε». Στεναχωρήθηκα πολύ. Την άλλη μέρα τηλεφώνησα στον Σπύρο (σ.σ. Σακκά) κλαίγοντας. Μου είπε ότι θα έβρισκε έναν τρόπο να τον συναντήσει (τον Ελύτη). Κλείστηκε ραντεβού στην οδό Σκουφά για να μιλήσουμε. Του υποσχέθηκα ότι δεν θα έλειπε ούτε κόμμα από το κείμενο και ότι θα "ανέβει" σε θεατρικό έργο στη Γαλλία. «Ανεβάστε το σαν θέαμα, αλλά όχι σε δίσκο», μου απάντησε. Όντως το "ανεβάσαμε" στο θέατρο, αλλά πάνω στις δέκα παραστάσεις, ήρθε ένα τηλεγράφημα από τον Ελύτη που πλέον μου έλεγε: «Σας δίνω την άδεια να το ηχογραφήσετε». Έτσι συμφιλιωθήκαμε...".

Ζωντανή ηχογράφηση, Αθήνα, Μπουάτ Απανεμιά Τετάρτη 30 Νοεμβρίου 2016

Ο Ελύτης παρέστη στην καθιερωμένη τελετή απονομής του βραβείου στις 10 Δεκεμβρίου του 1979, παραλαμβάνοντάς το από τον βασιλιά Κάρολο Γουστάβο και γνωρίζοντας παγκόσμια δημοσιότητα. Τον επόμενο χρόνο κατέθεσε το χρυσό μετάλλιο και τα διπλώματα του βραβείου στο Μουσείο Μπενάκη. Κι από τη συλλογή "Τα Ρω του έρωτα" (1972), το πιο αγαπημένο ποίημα του Ελύτη που έγινε τραγούδι και σύνθημα στα χείλη των περισσότερων Ελλήνων, απλά με το στίχο "... δεύτερη ζωή δεν έχει...", το "Παράπονο", όπως το ερμήνευσε "απόλυτα" η Ελευθερία Αρβανιτάκη, σε μουσική Δημήτρη Παπαδημητρίου.

"Μου εδόθηκε, αγαπητοί φίλοι, να γράφω σε μια γλώσσα που μιλιέται μόνον από μερικά εκατομμύρια ανθρώπων. Παρ' όλ' αυτά, μια γλώσσα που μιλιέται επί δυόμιση χιλιάδες χρόνια χωρίς διακοπή και μ' ελάχιστες διαφορές". (Aπό την ομιλία του Οδυσσέα Ελύτη στην απονομή του Νόμπελ).

    Μοιραστείτε το άρθρο:

    Σχολιάστε

    ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

    Τα τραγούδια του Ιουνίου

    Γράφει ο Πέτρος Δραγουμάνος Είναι ο πιο φτωχός μήνας. Ο μοναδικός μήνας που έχει μονοψήφιο αριθμό τραγουδιών. Μόνον...

    Συνέχεια

    Aντώνης Ρεπάνης- Ένας αϊτός γκρεμίστηκε

    Γράφει ο Κώστας Προβατάς «Είχα μέσα μου να δώσω, όχι μόνο να πάρω», έλεγε το 2018 ο ...

    Συνέχεια

    Χαράλαμπος Βασιλειάδης (Τσάντας) - Πριν το χάραμα μονάχος

    Γράφει ο Κώστας Προβατάς Ο Χαράλαμπος Βασιλειάδης (1902-1970) υπήρξε ένας από τους κορυφαίους...

    Συνέχεια

    Στράτος Διονυσίου - Ποιος άλλος... εγώ

    Γράφει ο Κώστας Προβατάς "Είναι ο μόνος τραγουδιστής που δεν έχασε ποτέ, ούτε για μια φορά...

    Συνέχεια

    Η γιορτή της μητέρας και της μητρότητας

    Γράφει ο Κώστας Προβατάς Και όταν γύριζα αργά, θα σου τα πάρω τα κλειδιά, θα βρεις...

    Συνέχεια

    Τραγούδια για τον Μάιο

    Γράφει ο Πέτρος Δραγουμάνος Βρήκα 69 τραγούδια που μιλούν για τον Μάη, 4 για τον Μάιο...

    Συνέχεια

    Ιούδας Ισκαριώτης: «Τι βουλόμενος ή βουλομένω τινί έστι;»

    Γράφει ο Κώστας Προβατάς Στην ταινία του Μάρτιν Σκορσέζε, "Ο τελευταίος...

    Συνέχεια

    Mάριος Τόκας: Σε πρώτο πλάνο

    Γράφει ο Κώστας Προβατάς «Ο Μάριος είναι ίσως ο μόνος συνθέτης, ο οποίος θα μπορούσε...

    Συνέχεια

    Mάνος Ξυδούς: Εσύ εκεί...

    Γράφει ο Κώστας Προβατάς «Μέσα μας υπάρχει κάτι που δεν έχει όνομα· αυτό το κάτι είναι...

    Συνέχεια

    Δημήτρης Λάγιος: Περαστικός κι αμίλητος...

    Γράφει ο Κώστας Προβατάς Όταν ξεκίνησα να ασχολούμαι πριν από χρόνια με την έρευνα γύρω από το ελληνικό τραγούδι...

    Συνέχεια