O Nίκος Ξυδάκης στην Κέρκυρα
Η παράσταση θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 22 Απριλίου στις 7.30 μ.μ. στον εκθεσιακό χώρο του Παραρτήματος της Εθνικής Πινακοθήκης στην Κέρκυρα και αποτελεί την καταληκτική εκδήλωση του δημόσιου προγράμματος που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της έκθεσης "Η Ζωγραφική στο Ιόνιο, 18ος – 19ος αιώνας", σε συνεργασία με το Ιόνιο Πανεπιστήμιο.
Από τις πρώτες αρκαδικές αναζητήσεις μέχρι και τους εξεγερμένους στίχους του επαναστατικού ρομαντισμού, η ποίηση του Διονύσιου Σολωμού τροφοδοτεί τη μουσική έμπνευση του Νίκου Ξυδάκη, δίνοντας σχήμα σε μια μοναδική μελωδική ερμηνεία, κατάφορτη αισθητικών συλλήψεων, ρυθμικών εντάσεων και εσωτερικών δονήσεων.
Καθώς η έκθεση παρουσιάζει σημαντικά εκθέματα, από τον Παναγιώτη Δοξαρά έως και τον Παύλο Προσαλέντη, θα έλεγε κανείς πως ο Σολωμός είναι παρών ανάμεσα στα έργα της έκθεσης.
Μας συστήνεται μέσα από το πορτρέτο του ίδιου σε βρεφική ηλικία ζωγραφισμένο από τον Νικόλαο Κουτούζη. Δίπλα του εκτίθεται η προσωπογραφία της συντοπίτισσάς του από τη Ζάκυνθο και συνομήλικής του, Ελισάβετ Μουτζάν – Μαρτινένγκο, υπέρμαχης του δικαιώματος των γυναικών στην εκπαίδευση και στην ελευθερία της έκφρασης. Τον σκεφτόμαστε, όταν βλέπουμε το πορτρέτο του Ευγένιου Βούλγαρι, λόγιου προγενέστερου του Σολωμού, ο οποίος ήδη από το 1772 υπερασπίζεται τις ιδέες του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού και γράφει με πάθος για τις έννοιες της πατρίδας, της ελευθερίας, της γλώσσας, έννοιες απόλυτα συνδεμένες και στο έργο του Σολωμού. Ψιθυρίζουμε τους "Ελεύθερους Πολιορκημένους" και τον "Ύμνο εις την Ελευθερίαν", όταν βλέπουμε τα έργα που έχουν ως θέμα τους την Ελληνική Επανάσταση.
Στο χειρόγραφο του εθνικού μας συνθέτη Νικόλαου Χαλικιόπουλου Μάντζαρου, "Σκέψεις για τον Κόμη Σολωμό" (Ζάκυνθος, 1848), ο μουσικός γράφει για τον φίλο του ποιητή:
«Στις δυνατότητες των φωνητικών του οργάνων οφείλει τη φύση της φωνής του, που είναι αρμονική, ευλύγιστη, εκφραστική, κατάλληλη να τον εμπνέει και έτοιμη να αποδώσει την ηχηρότητα των στίχων του. Γι' αυτό, από ένστικτο δημιουργεί τους περισσότερους στίχους του με το τραγούδι, αυτοσχεδιάζοντας μελωδίες που απηχούν ολοκληρωμένη την αληθινή έκφραση της ποιητικής σύλληψης ενός μουσικού πνεύματος».
Η παράσταση στην Εθνική Πινακοθήκη – Παράρτημα Κέρκυρας φωτίζει ακριβώς αυτή τη σχέση της μουσικής με τον Σολωμό. Ο ίδιος ο Νίκος Ξυδάκης σημειώνει:
«Tα σχεδιάσματα και τα τραγούδια αυτά γράφτηκαν αρκετά χρόνια πριν. Αρχικά προορίζονταν για ιδιωτική χρήση, δισκογραφήθηκαν όμως τελικά το 1990 με τον τίτλο Πρός τόν Κύριο Γεώργιο Δε Ρώσση. Ήταν η ημερολογιακή καταγραφή μιας προσωπικής, μοναχικής, μελωδικής ανάγνωσης ποιημάτων του Διονυσίου Σολωμού. Από τα πρώιμα ποιήματά του, έως αποσπάσματα από τον Εθνικό Ύμνο και τα σπαράγματα από τούς Ελεύθερους Πολιορκημένους»…
«Αυτή η ημερολογιακή καταγραφή», σημειώνει, «ήταν μια πρώτη αίσθηση... από αυτή τη μουσική ανάγνωση, λίγο αυθαίρετα, αλλά από την πλευρά του μουσικού... Ο Διονύσιος Σολωμός είτε τραγουδάει τον θάνατο ενός παιδιού, την Ψυχούλα ή τον Λόρδο Βύρωνα ή την Ευρυκόμη ή Εις φίλον ψυχορραγούντα ή τους Ελεύθερους Πολιορκημένους, τον Κρητικό ή τον Ύμνο εις την Ελευθερίαν, είναι το ίδιο συγκλονισμένος ... ούτε πένθιμος, ούτε ηρωικός...».
Με το πέρασμα του χρόνου και μέχρι σήμερα ενσωματώθηκαν στο έργο νέα θραύσματα και αποσπάσματα, κυρίως από τα Σχεδιάσματα των Ελεύθερων Πολιορκημένων, τον Κρητικό και τον Εθνικό Ύμνο.
«Και ενώ σχηματίζεται μια λιτανεία, μια αέναη ψαλμωδία, μια περιφορά υπέρ απόντων αγαπημένων προσώπων, σχεδόν ένα θρησκευτικό ερωτικό άσμα, θ' ακούσεις, τραγούδι ν' ανεβαίνει ερωτικό, γεμάτο θάνατο... Κι' όπως σε μια μπάντα, στο τέλος της πορείας της τα μέλη της θα σκορπούσαν και θα κατέληγαν ίδια, όπως τα σπαράγματα του Σολωμού... Και ανάμεσα στα Ερείπια του κειμένου και των ποιητικών θραυσμάτων, ψήγματα ψαλμών, νέα οργανικά ιντερμέδια συνθέτουν μια μουσική Αγρυπνία», υπογραμμίζει ο συνθέτης, για να καταλήξει:
«Αυτό το βαθύ τραγούδι νομίζω σώζεται στον Σολωμό, αυτή η φωνή που σπάει... και καταλήγει στο τέλος η ποίησή του να σκορπίζει, να γίνεται σπαράγματα. Πρόκειται για μια μουσική ανάγνωση φτιαγμένη από σημειώσεις, μια συλλογή από όνειρα (το όνειρο είναι συχνό εξ΄ άλλου στον Σολωμό) και ήχους. Όνειρα μεταξύ ύπνου και ξύπνιου. Με την υποβλητική παρουσία σχεδόν πάντοτε του Σολωμού έτσι όπως τον ξέρουμε ζωγραφισμένο. Με το μαύρο ιερατικό ένδυμα. Με το υψηλό μέτωπο, τα μαλλιά φλογισμένα, το βλέμμα μισό θλιμμένο μισό στοχαστικό. Σε μια όμως θολή αναπαράσταση, μέσα σε βροχές και ομίχλες, άλλοτε σε μια λάμψη, σ' ένα φως, κι' άλλοτε μπαρουτοκαπνισμένος… Ολίγο φως και μακρινό σε μέγα σκότος κι΄ έρμο…».
Συντελεστές
ΝΙΚΟΣ ΞΥΔΑΚΗΣ | σύνθεση, ερμηνεία
ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΑΨΟΚΑΒΑΔΗΣ | κιθάρες, λαούτο, λάφτα, τραγούδι
ΔΕΣΠΟΙΝΑ ΣΠΑΝΟΥ | τσέλο, τραγούδι
ΦΩΤΗΣ ΜΥΛΩΝΑΣ |φλάουτο, τραγούδι
ΕΦΗ ΖΑΪΤΙΔΟΥ | κανονάκι
ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΟΥΤΑΓΙΑΡ | κοντραμπάσο
Επιμέλεια Ορχήστρας: ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΚΑΨΟΚΑΒΑΔΗΣ
Οργάνωση παραγωγής: Τεχνότροπον – Artway Cultural Productions
Χώρος: Εθνική Πινακοθήκη, Παράρτημα Κέρκυρας, Κτήριο Καστελλίνο, Κάτω Κορακιάνα
Τηλέφωνα επικοινωνίας: 26610 93333 / 26610 80233
Πληροφορίες: Μαρίνα Παπασωτηρίου
ΟΛΕΣ ΟΙ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ
Σχολιάστε